Inwentaryzacja wsi Kluki
Praktyka ruralistyczna w ramach przedmiotu Projektowanie ruralistyczne.
Politechnika Gdańska 2006 r.




Kluki to wieś położona na Wybrzeżu Słowińskim, nad południowo - zachodnim brzegiem jeziora Łebsko, na obszarze Słowińskiego Parku Narodowego.

Etymologia nazwy
Nazwa wsi wywodzi się od nazwiska pierwszych jej mieszkańców. Słowo kluka w dialekcie kaszubskim oznacza: drewnianą tyczkę z hakiem do wyciągania wody, jarzmo na woły, hak, zakrzywiony nos, laskę sołecką, kwokę wysiadującą jaja lub bociana. Od któregoś z tych znaczeń pojawiło się określenie nazwiska. Nazwa wsi Kluki pojawia się po raz pierwszy w dokumentach na początku XVIII w.

Historia
Do lat 50. XX w. Kluki składały się z trzech osad: Kluk Smołdzińskich, Kluk Żeleskich i Kluk Ciemińskich. Administracyjnie wszystkie te części traktowane były jako całość. Od setek lat wieś zamieszkiwali rybacy i rolnicy, których kultura regionalna przetrwała do końca XIX wieku. Kluki Żeleskie położone były pomiędzy Klukami Smołdzińskimi a rzeką Pustynką. W ich skład wchodziła też kolonia Pawełki. Kluki Ciemińskie, położone niegdyś na południe od Kluk Smołdzińskich, nad zachodnim brzegiem jeziora Łebsko są nazywane przez miejscową tradycję Ciemińskiem.
Kluki Smołdzińskie, największa spośród trzech osad, jako jedyne zachowały się do dziś. Była to osada hodowlana Otok, którą po raz pierwszy umieszczono na mapie w 1614 r., pod nazwą Wittock.

Kluki położone są nisko nad poziomem morza, na obszarach bagnistych, torfowych, blisko jeziora i rzeki, co prowadziło do częstego zalewania gruntów i gospodarstw. W takich warunkach trudna była komunikacja z innymi osadami, a czasem nawet między gospodarstwami. Kontakt ze światem zewnętrznym ułatwiła wybrukowana w drugiej połowie XX w. droga, wiodąca do Smołdzina. Od 1738 r. w Klukach istniała szkoła, w której początkowo uczyli miejscowi nauczyciele, a nauka odbywała się w zwykłej chałupie. Murowana szkoła powstała dopiero w 1863 r.

W latach 20. XX w. oprócz budynków szkieletowych budowano murowane domy, sytuowane równolegle do drogi. Jednocześnie zabudowa zagęszczała się, a wieś przybrała pozorny kształt ulicówki. Po II wojnie światowej Kluki zmieniają się. W 1946 r. pojawili się tu pierwsi osadnicy, którzy w 1950 r. stanowili ¼ mieszkańców wsi. Do 1976 r. ze wsi wyjechali niemal wszyscy mieszkańcy Kluk. Pustoszeją Kluki Ciemińskie i częściowo Żeleskie. Część budynków była dewastowana przez przenoszących się z domu do domu osadników.

W 1963 r. Powstaje Słowiński Park Narodowy, w którego granicach zostają zamknięte Kluki. W tym samym roku z inicjatywy koszalińskich i słupskich muzealników powstało na tym obszarze Muzeum Wsi Słowińskiej. Centrum dziesięciohektarowego muzeum składa się z trzech zagród. Pozostałe chałupy przeniesiono i zlokalizowano na starych siedliszczach, tworząc rekonstrukcję dzisiejszej wsi. Teren muzeum obejmuje około 20 obiektów; 7 chałup, 7 obórek, 2 stodoły, 2 piece chlebowe, magazyn na łodzie i sprzęt rybacki. Muzeum organizuje wiele imprez folklorystycznych, jak „czarne wesele” (nawiązanie do tradycji wydobywania torfu), pokazy prac gospodarskich, pieczenie chleba, wyplatania przedmiotów z wikliny smołowanie łodzi czy wianie zboża oraz wystawy.

W latach 70. XX w. podjęto decyzję o wyburzeniu większości budynków we wsi, by je uporządkować. Jedynie kilka z nich udaje się uratować słupskim muzealnikom przed wyburzeniem. Całkowicie przestają istnieć Kluki Żeleskie, Ciemińskie i Pawełki. Kluki Smołdzińskie znacznie się zmniejszają i zmieniają charakter.

Współcześnie Kluki zamieszkuje dziewięćdziesięcioro mieszkańców. Życie wsi skupione jest wokół turystów (wynajem pokoi, miejsca parkingowe, gastronomia, pamiątkarstwo), których rocznie przybywa tu 100 tys.